ویتوریو گاسمن

ویتوریو گاسمن (به ایتالیایی: Vittorio Gassman؛ با نام تولد گاسمان؛ ۱ سپتامبر ۱۹۲۲ – ۲۹ ژوئن ۲۰۰۰)، که با لقب «ایل ماتاتوره» شناخته می‌شد، بازیگر، کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس ایتالیایی بود. او یکی از بزرگ‌ترین بازیگران تاریخ سینمای ایتالیا به شمار می‌رود و کارنامه‌اش ترکیبی از آثار شاخص و نقش‌آفرینی‌های سرگرم‌کننده فراوان است.

نخستین حضور او روی صحنه در سال ۱۹۴۲ در میلان و در نمایش «La Nemica» نوشته نیکودمی، در کنار آلدا بورلی بود. سپس به رم رفت و در تئاتر الیسه به همراه تینو کرارو و ارنستو کالیندری به فعالیت پرداخت؛ گروهی که برای سال‌ها در تئاتر ایتالیا نامی آشنا بود و در نمایش‌هایی از کمدی بورژوایی تا تئاتر روشنفکرانه به ایفای نقش می‌پرداخت. در سال ۱۹۴۶ با فیلم «Preludio d'amore» نخستین گام‌هایش را در سینما برداشت و تنها یک سال بعد در پنج فیلم حضور یافت. در ۱۹۴۸ نیز در فیلم «ریسو آمارو» (برنج تلخ) بازی کرد.

دوران اوج حرفه‌ای گاسمن با همکاری در گروه لوچینو ویسکونتی رقم خورد؛ جایی که در کنار پائولو استوپا، رینا مورلی و پائولا بوربونی به درخشش رسید. او در نمایش‌های «اتوبوسی به نام هوس» اثر تنسی ویلیامز، در نقش استنلی کوالسکی، «آنچه دلت بخواهد» از شکسپیر و «اورست» اثر ویتوریو آلفیری به ایفای نقش پرداخت. همچنین در تئاتر ملی و در کنار توماسو سالوینی، ماسیمو جیروتی و آرنولدو فوآ، نمایش موفق «پیر گینت» اثر هنریک ایبسن را اجرا کرد. در سال ۱۹۵۲ به همراه لوئیجی اسکوارزینا، تئاتر دِآرته ایتالیانو را بنیان گذاشت و در آن نخستین اجرای کامل نمایش «هملت» در ایتالیا را به صحنه برد و پس از آن آثار کمیابی همچون «تیستس» سنِکا و «پارس‌ها» اثر اِسخیلوس را نیز تولید کرد.

در سینما، گاسمن هم در ایتالیا و هم در خارج از آن پرکار ظاهر شد. او در جریان تور اروپایی بازیگر آمریکایی شلی وینترز با نامزدش فارلی گرنجر با او آشنا شد و عاشقش شد. زمانی که وینترز برای انجام تعهدات حرفه‌ای‌اش به هالیوود بازگشت، گاسمن نیز به آمریکا رفت و با او ازدواج کرد. گاسمن با کاریزمای ذاتی و تسلطش بر زبان انگلیسی، در هالیوود نیز نقش‌های متعددی به دست آورد، از جمله در فیلم‌های «Rhapsody» در کنار الیزابت تیلور و «The Glass Wall»؛ و سرانجام به ایتالیا و تئاتر بازگشت.

ویتوریو گاسمن در ۲۹ ژوئن ۲۰۰۰ بر اثر حمله قلبی در خواب، در منزلش در رم و در سن ۷۷ سالگی درگذشت. پیکر او در آرامستان کامپو ورانو به خاک سپرده شد.