میلوش فورمن

یان توماش «میلوش» فورمن (/ˈmiːloʊʃ/؛ چکی: [ˈmɪloʃ ˈforman]؛ ۱۸ فوریه ۱۹۳۲ – ۱۳ آوریل ۲۰۱۸) کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس، بازیگر و استاد دانشگاه چک و آمریکایی بود که ابتدا در چکسلواکی، کشور زادگاهش، به شهرت رسید و در سال ۱۹۶۸ به ایالات متحده مهاجرت کرد. فورمن از چهره‌های مهم موج نوی سینمای چکسلواکی به شمار می‌رفت. منتقدان سینمایی و مقامات چکسلواکی فیلم «جشن آتش‌نشان‌ها» (۱۹۶۷) او را طنزی تند علیه کمونیسم شرق اروپا می‌دانستند. این فیلم در فضای اصلاح‌طلبانه‌ی بهار پراگ در سینماهای کشورش اکران شد، اما پس از حمله‌ی کشورهای پیمان ورشو در ۱۹۶۸، دولت کمونیستی آن را توقیف کرد. فورمن ناگزیر چکسلواکی را به مقصد آمریکا ترک کرد و در آنجا به ساخت فیلم ادامه داد و موفقیت‌های بیشتری در عرصه‌ی نقد و گیشه به دست آورد. در سال ۱۹۷۵، او فیلم «دیوانه‌ای از قفس پرید» را با بازی جک نیکلسون کارگردانی کرد که داستان بیماری در یک مؤسسه‌ی روانی را روایت می‌کرد. این فیلم با استقبال گسترده روبه‌رو شد و به‌عنوان دومین فیلم تاریخ سینما، هر پنج جایزه‌ی اصلی اسکار شامل بهترین فیلم، کارگردانی، فیلم‌نامه، بازیگر نقش اول مرد و بازیگر نقش اول زن را از آن خود کرد. در ۱۹۷۸، او موزیکال ضدجنگ «Hair» را کارگردانی کرد که در جشنواره‌ی فیلم کن ۱۹۷۹ به نمایش درآمد. در ۱۹۸۱، فیلم درام تاریخی «Ragtime» را ساخت که به‌خاطر گروه بازیگران بزرگش شناخته می‌شود و ۸ نامزدی اسکار به دست آورد. فیلم بعدی‌اش «آمادئوس» (۱۹۸۴)، یک زندگی‌نامه‌ی دوره‌ای درباره‌ی زندگی ولفگانگ آمادئوس موتسارت، با بازی تام هالز و اف. موری آبراهام بود. این فیلم هم از نظر منتقدان و هم از نظر تجاری موفقیت‌آمیز بود؛ ۱۱ نامزدی اسکار گرفت و ۸ جایزه از جمله بهترین فیلم و بهترین کارگردانی برای فورمن به ارمغان آورد. در سال ۱۹۹۶، فورمن برای فیلم «مردم علیه لری فلینت» نامزد دریافت جایزه‌ی اسکار بهترین کارگردانی شد. فورمن در طول دوران کاری‌اش موفق به دریافت ۲ جایزه‌ی اسکار، ۳ جایزه‌ی گلدن گلوب، جایزه‌ی بزرگ جشنواره‌ی فیلم کن، خرس طلایی جشنواره‌ی فیلم برلین، یک جایزه‌ی بفتا، جایزه‌ی سزار، جایزه‌ی دیوید دی دوناتلو و شیر چک شد.