بیلی وایلدر

بیلی وایلدر، با نام اصلی ساموئل وایلدر (۲۲ ژوئن ۱۹۰۶ – ۲۷ مارس ۲۰۰۲)، کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس و تهیه‌کنندهٔ اتریشی‌تباری بود که از موفق‌ترین چهره‌های دوران طلایی هالیوود به شمار می‌رود. او امروز بیش از همه برای کمدی‌هایش شناخته می‌شود، هرچند در ژانرهای درام و فیلم نوآر هم آثار ماندگاری ساخت. وایلدر یکی از پنج نفری است که برای یک فیلم واحد (آپارتمان) جوایز اسکار تهیه‌کنندگی، کارگردانی و فیلم‌نامه‌نویسی را از آنِ خود کرده‌اند.

کار وایلدر از آلمان آغاز شد، جایی که از سال ۱۹۳۰ به‌عنوان نویسندهٔ فیلم‌های کمدی فعالیت می‌کرد. پس از آنکه نازی‌ها در سال ۱۹۳۳ به قدرت رسیدند، به ایالات متحده مهاجرت کرد و در آنجا نوشتن فیلم‌نامه را ادامه داد؛ از جمله آثار او در این دوره می‌توان به نینوچکا (۱۹۳۹) ساختهٔ ارنست لوبیچ و گلولهٔ آتشین (۱۹۴۱) ساختهٔ هاوارد هاوکس اشاره کرد. از اوایل دههٔ ۱۹۴۰، وایلدر فرصت یافت تا فیلم‌نامه‌های خود را خودش کارگردانی کند و به‌تدریج نامش را به‌عنوان کارگردان مطرح سازد. نخستین موفقیت‌هایش بیشتر در قالب فیلم‌های نوآرِ درام بود؛ آثاری مانند بیمهٔ دوگانه (۱۹۴۴)، آخر هفتهٔ گمشده (۱۹۴۵)، خیابان بزرگ (۱۹۵۰) و آس در سوراخ (۱۹۱۵). از آن پس بود که بیش‌ازپیش به کمدی روی آورد و فیلم‌هایی چون اردوگاه ۱۷ (۱۹۵۳)، سابرینا (۱۹۵۴) و تب تابستانی هفت‌ساله (۱۹۵۵) را ساخت، هرچند با شهادت برای محاکمه (۱۹۵۷) یک گریز کوتاه‌مدت به درام دادگاهی هم داشت. با آثار مشهور برخی‌ها داغش را دوست دارند (۱۹۵۹) و آپارتمان (۱۹۶۰) به اوج شهرتش در ژانر کمدی رسید؛ آپارتمان پنج جایزهٔ اسکار نیز به دست آورد. در یک، دو، سه (۱۹۶۱) وایلدر به شرایط آلمان، کشور پیشین میزبانش، پرداخت و سپس کمدی عاشقانهٔ موفق ایرما لادوس (۱۹۶۳) را روانهٔ پرده کرد. در دو دههٔ بعدی، او هفت فیلم دیگر ساخت که با استقبال کمتر منتقدان و تماشاگران روبه‌رو شدند، هرچند درام آلمانی-فرانسوی فدورا (۱۹۷۸) امروز در میان برخی منتقدان صاحب‌سبک با نظر مساعدتری دیده می‌شود. مدتی بعد، نام وایلدر برای کارگردانی فیلم فهرست شیندلر مطرح شد؛ پروژه‌ای که او آرزو داشت آخرین کار بلند کارنامه‌اش باشد، اما در نهایت به‌دلیل سن بالا نتوانست آن را بپذیرد.