هنری فوندا

هنری جینز فوندا (۱۶ مه ۱۹۰۵ – ۱۲ اوت ۱۹۸۲) بازیگر آمریکایی بود که پنج دهه در هالیوود فعالیت کرد. فوندا با نقش‌های ماندگارش در شماری از فیلم‌هایی که امروزه در زمره آثار کلاسیک قرار دارند، تصویری جذاب و استوار از خود بر پرده سینما برجای گذاشت و در نهایت از میان دو نامزدی، یک جایزه اسکار بهترین بازیگر مرد را از آن خود کرد.

فوندا کارش را از تئاتر برادوی آغاز کرد و در سال ۱۹۳۵ پا به سینمای هالیوود گذاشت. حضورش در نقش نامزد بت دیویس در فیلم «جیزبل» (۱۹۳۸) که برای آن جایزه اسکار گرفت، برادر شخصیت فرانک در «جسی جیمز» (۱۹۳۹) و رئیس‌جمهور جوان در «آقای لینکلن جوان» (۱۹۳۹) به کارگردانی جان فورد، نقطه‌های عطف آغازین مسیر حرفه‌ای او بودند. اوج کارهای اولیه‌اش با بازی در نقش تام جوئد در «خوشه‌های خشم» رقم خورد؛ فیلمی درباره خانواده‌ای از اوکلاهما که در بحبوحه طوفان‌های گرد و غبار دهه ۱۹۳۰ راهی کالیفرنیا می‌شوند و نامزد اسکار بهترین بازیگر مرد شد. این فیلم امروزه به‌عنوان یکی از برترین آثار تاریخ سینمای آمریکا شناخته می‌شود.

در سال ۱۹۴۱ او در کنار باربارا استنویک در کمدی ماندگار «ایو خانم» به ایفای نقش پرداخت. در دو سوی دوران خدمتش در جنگ جهانی دوم، او با بازی در دو وسترن تحسین‌شده یعنی «ماجرای اوکس‌بو» (۱۹۴۳) و «دلبند کلمنتین من» (۱۹۴۶) به کارگردانی جان فورد درخشید و بعدها نیز در وسترن فورد یعنی «فُرَت اَپاچی» (۱۹۴۸) نقش‌آفرینی کرد. پس از هفت سال دوری از سینما که بیشتر به کار تئاتری اختصاص داشت، با فیلم گروهی «میستر رابرتس» (۱۹۵۵) که در فضای جنگ جهانی دوم روایت می‌شد به پرده نقره‌ای بازگشت. در سال ۱۹۵۷ او در نقش عضو شماره ۸ هیئت‌منصفه، همان مخالف تنها، در «۱۲ مرد خشمگین» ظاهر شد؛ فوندا که تهیه‌کننده مشترک فیلم هم بود، برای این نقش جایزه بفتای بهترین بازیگر خارجی را به دست آورد.

در ادامه مسیر حرفه‌ای‌اش، فوندا به سمت نقش‌های تیره‌تر حرکت کرد؛ از جمله نقش شرور در حماسه «روزی روزگاری در غرب» (۱۹۸۶) – فیلمی که در زمان اکران چندان دیده نشد و از نظر تجاری ناکام ماند، اما امروزه یکی از بهترین وسترن‌های تاریخ سینما شناخته می‌شود. در کنار این نقش‌های سنگین، در فیلم‌های سبک‌تری مانند «مال من، مال تو، مال ما» در کنار لوسیل بال هم بازی کرد و اغلب ایفاگر شخصیت‌های نظامی مهمی چون سرهنگ در «نبرد پیاز بزرگ» (۱۹۶۵) و دریاسالار نیمیتس در «میدوِی» (۱۹۷۶) بود. در نهایت، برای آخرین نقش سینمایی‌اش در «برکه طلایی» (۱۹۸۱) که در کنار کاترین هپبورن و دخترش جین فوندا ساخته شده بود، در مراسم پنجاه‌وچهارمین دوره جوایز اسکار جایزه بهترین بازیگر مرد را دریافت کرد؛ اما به‌دلیل بیماری نتوانست در مراسم حضور یابد و چند مای بعد بر اثر بیماری قلبی درگذشت.