دیوید لینچ

دیوید کیث لینچ (۲۰ ژانویه ۱۹۴۶ – ۱۶ ژانویه ۲۰۲۵) فیلمساز، هنرمند تجسمی، موسیقیدان و بازیگر آمریکایی بود. فیلم‌های لینچ که اغلب با فضای سورئال و رویاگونه‌شان شناخته می‌شوند، مورد تحسین گسترده منتقدان قرار گرفتند. او در طول دورهٔ ۵۸ ساله فعالیتش جوایز متعددی دریافت کرد؛ از جمله شیر طلایی یک عمر دستاورد در سال ۲۰۰۶ و یک جایزه افتخاری اسکار در ۲۰۱۹. در سال ۲۰۰۷، گروهی از منتقدان به دعوت روزنامهٔ گاردین اعلام کردند که «با وجود همهٔ بحث‌ها، نمی‌توان با این نتیجه مخالفت کرد که دیوید لینچ مهم‌ترین فیلمساز عصر حاضر است.»

لینچ پیش از آنکه در اواخر دههٔ ۱۹۶۰ ساخت فیلم‌های کوتاه را آغاز کند، نقاشی می‌خواند. نخستین فیلم بلند او، «ایزرهد» (Eraserhead, ۱۹۷۷)، فیلمی مستقل و سورئال بود که به‌عنوان فیلم نیمه‌شب به موفقیت رسید. او برای درام زندگی‌نامه‌ای «مرد فیلی» (The Elephant Man, ۱۹۸۰) و فیلم‌های معمایی «مخملك آبی» (Blue Velvet, ۱۹۸۶) و «جادهٔ مالهالند» (Mulholland Drive, ۲۰۰۱) نامزد جایزهٔ اسکار بهترین کارگردانی شد. درام جنایی عاشقانهٔ «دل وحشی» (Wild at Heart, ۱۹۹۰) برندهٔ نخل طلایی جشنوارهٔ کن شد. او همچنین اقتباس اپرای فضایی «تل‌ماسه» (Dune, ۱۹۸۴)، نئو نوآر سورئال «جادهٔ گمشده» (Lost Highway, ۱۹۹۷)، درام زندگی‌نامه‌ای «داستان راست» (The Straight Story, ۱۹۹۹) و فیلم تجربی «امپراتوری درونی» (Inland Empire, ۲۰۰۶) را کارگردانی کرد.

لینچ به همراه مارک فراست مجموعهٔ تلویزیونی «تویین پیکس» (Twin Peaks, ۱۹۹۰–۹۱) شبکهٔ ABC را ساخت که برای آن دو نامزدی جایزهٔ امی ساعات پرطرفدار، در بخش‌های کارگردانی برجسته و نویسندگی برجسته برای یک مجموعهٔ درام، دریافت کرد. او پیش‌درآمد سینمایی این مجموعه، «تویین پیکس: آتش با من بیا» (Twin Peaks: Fire Walk with Me, ۱۹۹۲)، و بازگشت محدود آن در ۲۰۱۷ را خود نوشت و کارگردانی کرد. لینچ در نقش‌های بازیگری نیز فعالیت داشت؛ از جمله نقش مأمور اف‌بی‌آی گوردون کول در «تویین پیکس» و نقش کارگردان جان فورد در «فابلمن‌ها» (The Fabelmans, ۲۰۲۲) به کارگردانی استیون اسپیلبرگ. او همچنین در مجموعه‌های تلویزیونی همچون «کلیولند شو» (The Cleveland Show, ۲۰۱۰–۱۳)، «لوئی» (Louie, ۲۰۱۲) و «مرغ رباتی» (Robot Chicken, ۲۰۲۰ و ۲۰۲۲) حضور افتخاری داشت.

فعالیت‌های هنری دیگر لینچ شامل کار در موسیقی با آلبوم‌های استودیویی «بلوباب» (BlueBOB, ۲۰۰۱)، «زمان دلقک دیوانه» (Crazy Clown Time, ۲۰۱۱) و «رویای بزرگ» (The Big Dream, ۲۰۱۳)، و همچنین نقاشی و عکاسی می‌شود. او کتاب‌های «تصاویر» (Images, ۱۹۹۴)، «گرفتن ماهی بزرگ» (Catching the Big Fish, ۲۰۰۶) و «اتاقی برای رؤیا» (Room to Dream, ۲۰۱۸) را نیز به نگارش درآورد. لینچ برای هنرمندانی مانند کریس آیزاک، اکس جاپن، مبی، اینترپل، ناین اینچ نیلز و دانوون موزیک ویدئو ساخت و تبلیغاتی برای برندهایی همچون کلوین کلاین، دیور، لورآل، ایو سن لوران، گوچی و ادارهٔ بهداشت شهر نیویورک کارگردانی کرد. او از مراجعان مدیتیشن فراماهی (TM) بود و بنیاد دیوید لینچ را بنیان نهاد که هدفش تأمین بودجهٔ آموزش این شیوهٔ مدیتیشن در مدارس است و بعدها دامنهٔ فعالیت‌هایش را به دیگر گروه‌های آسیب‌پذیر مانند بی‌خانمان‌ها، جانبازان و پناهندگان گسترش داد.