استنلی کوبریک

استنلی کوبریک (۲۶ ژوئیه ۱۹۲۸ – ۷ مارس ۱۹۹۹) فیلم‌ساز، نویسنده، تهیه‌کننده و عکاس آمریکایی بود که بیشتر چهار دهه‌ی پایانی فعالیت حرفه‌ای‌اش را در انگلستان گذراند. کوبریک به دقت وسواس‌گونه‌اش در انتخاب سوژه‌ها، روند کند کار، گوناگونی ژانرهایی که تجربه می‌کرد، وسواس بی‌نهایت‌اش برای رسیدن به کمال فنی و گوشه‌گیری‌اش درباره‌ی فیلم‌ها و زندگی شخصی‌اش شهرت داشت. او کنترل هنری تقریباً کاملی بر کارهایش داشت و فیلم‌ها را مطابق میل و محدودیت‌های زمانی خودش می‌ساخت، اما از امتیاز کمیاب حمایت مالی استودیوهای بزرگ نیز برخوردار بود. فیلم‌های کوبریک با سبک بصری رسمی و توجه دقیق به جزئیات شناخته می‌شوند و آثار later او اغلب نشانه‌هایی از سوررئالیسم و اکسپرسیونیسم دارند که از روایت خطی ساختارمند فاصله می‌گیرند. آثارش بارها کُند و سنجیده توصیف شده‌اند و اغلب بازتابی از ذات وسواسی و کمال‌گرای او دانسته می‌شوند. یکی از مضامین تکرارشونده در فیلم‌هایش، بی‌رحمی انسان نسبت به انسان است. اگرچه اغلب آثارش حامل بدبینی کنایه‌آمیز ارزیابی می‌شوند، برخی منتقدان معتقدند با نگاهی دقیق‌تر، نشانه‌هایی از خوش‌بینی محتاطانه در آن‌ها دیده می‌شود.

نخستین فیلمی که توجه منتقدان را به او جلب کرد، «جاده‌های افتخار» (Paths of Glory، ۱۹۵۷) بود؛ اولین فیلم از سه‌گانه‌ای درباره‌ی اثرات نابهنگارانه‌ی جنگ. بسیاری از فیلم‌هایش در ابتدا با استقبال سردی روبه‌رو شدند و سال‌ها بعد به‌عنوان شاهکارهایی مورد تحسین قرار گرفتند که تأثیر ماندگاری بر نسل‌های بعدی فیلم‌سازان گذاشتند. «۲۰۰۱: یک اودیسه‌ی فضایی» (۲۰۰۱: A Space Odyssey، ۱۹۶۸) به‌ویژه انقلابی ارزیابی می‌شود؛ فیلمی که هم یکی از علمی‌ترین و در عین حال نوآورانه‌ترین فیلم‌های علمی-تخیلی از نظر بصری به شمار می‌رود و هم روایتی غیرخطی و رمزآلود را حفظ می‌کند. پس از آنکه «پرتقال کوکی» (A Clockwork Orange، ۱۹۷۱) به تحریک جرایم مشلابه متهم شد و تهدیدهایی علیه خانواده‌ی کوبریک به همراه آورد، او خودش این فیلم را از توزیع در انگلستان خارج کرد. فیلم‌هایش عمدتاً در گیشه موفق بودند، هرچند «بری لیندون» (Barry Lyndon، ۱۹۷۵) در آمریکا عملکرد ضعیفی داشت. نویسندگانی مانند آنتونی برجس و استفن کینگ که آثارشان توسط کوبریک اقتباس شده بود – به ترتیب «پرتقال کوکی» و «درخشش» (The Shining، ۱۹۸۰) – از نسخه‌های ساخته‌ی او رضایت نداشتند و هر دو با اقتباس‌های later دیگری درگیر شدند. تقریباً تمامی فیلم‌های کوبریک از اواسط دهه‌ی ۱۹۵۰ تا زمان مرگش، به‌جز «درخشش»، برای جایزه‌های اسکار، گلدن گلوب یا بفتا نامزد شدند. گرچه او چندین بار به‌عنوان فیلم‌نامه‌نویس و کارگردان نامزد اسکار شد، تنها جایزه‌ی شخصی‌اش مربوط به جلوه‌های ویژه‌ی «۲۰۰۱: یک اودیسه‌ی فضایی» بود.

اگرچه همه‌ی فیلم‌هایش، به‌جز دو فیلم نخست، از رمان یا داستان کوتاه اقتباس شده‌اند، آثارش از سوی منتقدانی مانند جیسون انکنی «اصیل و آینده‌نگر» توصیف شده‌اند. با وجود آنکه برخی منتقدان، از جمله اندرو ساریس و پائولین کیل، بارها آثار کوبریک را دست‌مایه‌ی نقدهای تند قرار دادند، انکنی او را یکی از «منتقدپسندترین و تأثیرگذارترین کارگردانان دوران پس از جنگ» می‌داند که جایگاهش در میان فیلم‌سازان هم‌عصرش بی‌همتا است.